Cùng vào Tiểu Học, học sinh Úc và Việt Nam học khác nhau như thế nào

Buổi sáng, em Khánh An (ở Việt Nam) và em Sophie (ở Úc) cùng đeo ba lô đến trường. Hai em đều khoảng sáu – bảy tuổi, đang học cách đọc một câu hoàn chỉnh, làm những phép tính đầu tiên và tìm vị trí của mình trong một tập thể mới. Nhưng khi cánh cửa lớp học mở ra, ngày học của hai em có thể được tổ chức theo những cách khá khác nhau.

Khánh An là học sinh lớp 1 (6 tuổi) tại một trường công lập ở Việt Nam. Đây là năm đầu tiên em chính thức bước vào bậc phổ thông. Còn Sophie học Year 1 (6 tuổi) tại Junior School của Scotch College Adelaide, Nam Úc. Trước đó, em đã hoàn thành Reception (lớp dành cho các em 5 tuổi) – năm đầu tiên của bậc tiểu học tại bang này. Chính khác biệt tưởng như nhỏ này tạo ra hai điểm xuất phát không hoàn toàn giống nhau:

• Khánh An vừa học kiến thức mới, vừa làm quen với nhịp sống của một học sinh phổ thông.
• Sophie bước vào Year 1 với khoảng một năm trải nghiệm lớp học, nề nếp, vui chơi và học tập có hướng dẫn trước đó.

Vì vậy, so sánh “lớp 1 với lớp 1” cần được đặt trong đúng cấu trúc giáo dục của mỗi quốc gia.

Lưu ý: Khánh An và Sophie là hai nhân vật giả định. Ngày học dưới đây được xây dựng từ Khung chương trình Giáo dục phổ thông được ban hành năm 2018 của Việt Nam, Australian Curriculum và cách Scotch College Adelaide mô tả Junior School; đây không phải thời khoá biểu cố định của mọi trường tại hai quốc gia.

Trước giờ học

Một em đang làm quen với trường phổ thông, một em tiếp tục xây dựng cảm giác hòa nhập văn hóa trường học.

Ngày học của Khánh An có thể bắt đầu bằng việc ổn định chỗ ngồi, chuẩn bị sách vở và nghe giáo viên hướng dẫn hoạt động đầu ngày. Ở lớp 1, những việc tưởng như rất nhỏ: biết lấy đúng cuốn sách, giữ gìn đồ dùng, chờ đến lượt phát biểu hay hoàn thành một nhiệm vụ trong thời gian quy định, đều là phần quan trọng của quá trình chuyển tiếp từ mầm non lên tiểu học. Bên cạnh đó, Khánh An không chỉ học chữ và số, em đang học cách trở thành một học sinh: hiểu quy tắc chung, tự phục vụ, lắng nghe người khác và chịu trách nhiệm với công việc của mình. Khung chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cũng đặt mục tiêu phát triển năng lực tự chủ, giao tiếp và hợp tác ngay từ những năm đầu, tuy nhiên, giáo viên lớp 1 phải thực hiện mục tiêu ấy song song với việc giúp trẻ thích nghi với môi trường học tập chính thức.

Với Sophie, Year 1 tại Scotch College Adelaide được định hướng bởi chủ đề Being and Belonging: nhận biết bản thân và cảm giác thuộc-về cộng đồng. Nhà trường mô tả trọng tâm của giai đoạn này là giúp trẻ trân trọng tài năng và điểm mạnh của từng cá nhân. Vì đã trải qua Reception (5 tuổi), Sophie thường không còn xa lạ với cách lớp học vận hành. Em có thể dành nhiều sự chú ý hơn cho việc diễn đạt suy nghĩ, hợp tác với bạn và nhận ra mình đóng góp điều gì cho tập thể. Điều này không có nghĩa học sinh Úc tự nhiên độc lập hơn. Một phần của sự khác biệt đến từ cấu trúc: tại Scotch Adelaide, trẻ thường bắt đầu Reception trong năm lên năm tuổi; Year 1 là bước tiếp theo của quá trình đã được khởi động trước đó. Trong khi ấy, học sinh Việt Nam thường bắt đầu lớp 1 ở tuổi thứ sáu và phải thực hiện nhiều bước chuyển tiếp trong cùng một năm.

Tiết học ngôn ngữ

Cả hai đều học rất bài bản, nhưng, kỹ năng được sử dụng theo cách khác nhau

Trong giờ Tiếng Việt, Khánh An tập trung nhận diện âm, vần, ghép tiếng, đọc câu và hình thành kỹ năng viết. Tiếng Việt giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chương trình lớp 1 vì khả năng đọc và viết là nền tảng để em tiếp cận tất cả môn học sau này. Giáo viên cần hướng dẫn trực tiếp, làm mẫu, cho trẻ luyện tập nhiều lần và sửa những lỗi rất cụ thể về phát âm, chính tả hoặc nét chữ.

Ở lớp của Sophie, việc học tiếng Anh không chỉ diễn ra qua trò chơi tự do. Australian Curriculum dành ưu tiên cho literacy và numeracy trong Years 1-2. Giáo viên hướng dẫn rõ ràng từng bước các kỹ năng nền tảng như nhận biết âm – chữ, ghép âm để đọc, tách âm để viết, mở rộng vốn từ và hiểu nội dung văn bản.

Tại Junior School của Scotch College Adelaide, giáo viên hướng dẫn cụ thể từng bước, đồng thời khuyến khích học sinh đặt câu hỏi và chủ động khám phá. Vì vậy, sau khi học một kỹ năng đọc hoặc viết, Sophie có thể vận dụng ngay vào một nhiệm vụ khác: viết chú thích cho sự vật quan sát được ngoài sân, đặt câu hỏi về một câu chuyện hoặc cùng các bạn trình bày điều vừa khám phá.

Khánh An cũng có thể tham gia những hoạt động nói, nghe, đóng vai hoặc vận dụng từ mới vào đời sống. Chương trình mới của Việt Nam đã tăng cơ hội để học sinh “được nói, được làm và được thể hiện năng lực”. Khác biệt đáng quan sát không nằm ở việc một bên “học chữ” còn bên kia “học sáng tạo”, mà ở tần suất kỹ năng đọc viết được chuyển từ bài luyện tập sang một tình huống có mục đích thực tế.

Giờ Toán – Cùng học con số, khác ở cách mở rộng bài toán

Trong một giờ Toán, giáo viên có thể đưa cho Khánh An các que tính hoặc khối hình. Em đếm, tách-gộp số, so sánh số lượng rồi viết phép tính tương ứng. Đến cuối lớp 1, học sinh Việt Nam làm quen với các số trong phạm vi 100, thực hiện những phép cộng và trừ phù hợp với yêu cầu của chương trình, nhận biết hình dạng, độ dài, thời gian và giải quyết các tình huống quen thuộc.

Sophie cũng sử dụng vật thật, hình ảnh, trục số và trò chơi để hình thành tư duy toán học. Theo chuẩn Toán Year 1 của Australian Curriculum Version 9.0, học sinh kết nối tên số, chữ số và số lượng. Sắp xếp số ít nhất đến 120. Giải quyết phép cộng, trừ trong phạm vi 20. Làm quen với chia nhóm bằng nhau, quy luật, đo lường và biểu diễn dữ liệu đơn giản.

Sự khác biệt trở nên rõ hơn khi bài toán được mở rộng. Giả sử cả hai lớp cùng đếm lá cây trong sân trường:

• Khánh An có thể phân loại lá, ghi số lượng, so sánh nhóm nhiều – ít và viết phép tính. Hoạt động giúp em củng cố chính xác kiến thức vừa học.
• Sophie có thể bắt đầu bằng một câu hỏi: “Khu vực nào có nhiều loại lá nhất?”. Em cùng nhóm quyết định cách thu thập, phân loại và biểu diễn dữ liệu, sau đó giải thích kết quả với cả lớp.

=> Hai cách tổ chức đều phát triển kiến thức toán. Cách thứ nhất nhấn mạnh việc hình thành kỹ năng theo trình tự rõ ràng; cách thứ hai kéo dài bài toán sang năng lực đặt câu hỏi, lựa chọn phương pháp, hợp tác và giải thích. Trên thực tế, một lớp học tốt có thể kết hợp cả hai, và đây cũng chính là hướng tiếp cận mà Scotch College Adelaide mô tả: nền tảng phải được dạy chắc chắn trước khi trẻ có thể vận dụng một cách chủ động.

Buổi chiều – Học thêm một môn hay khám phá thêm một cách thể hiện bản thân?

Một ngày của Khánh An có thể tiếp tục với Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức, Nghệ thuật, Giáo dục thể chất hoặc Hoạt động trải nghiệm. Theo cấu trúc chương trình tiểu học Việt Nam, mỗi tiết kéo dài 35 phút và trường tổ chức không quá bảy tiết mỗi ngày. Cách chia theo tiết giúp bảo đảm học sinh tiếp cận đầy đủ các lĩnh vực, nhưng, trải nghiệm có thể trở nên rời nhau nếu mỗi môn được triển khai như một phần hoàn toàn độc lập.

Từ lớp Reception, học sinh Scotch College Adelaide đã làm việc với giáo viên chuyên môn trong những chương trình như thể chất, bơi, múa, kịch, công nghệ số và khoa học. Các em còn tham gia hệ thống House, Buddy Program, tham quan, hoạt động có khách mời và trải nghiệm ngoài trời. Trong một chủ đề chung, kịch có thể giúp trẻ kể lại câu chuyện đã đọc. Khoa học cung cấp nội dung để viết. Nghệ thuật trở thành cách trình bày điều quan sát được.

Với công nghệ số, điểm nhấn không chỉ là biết sử dụng thiết bị. Chương trình Digital Technologies của Scotch College Adelaide bắt đầu từ những lựa chọn an toàn trên môi trường số, cách chăm sóc thiết bị và trách nhiệm khi trực tuyến. Trẻ nhỏ được tiếp cận công nghệ như một công cụ để khám phá và sáng tạo, đồng thời học những giới hạn cần thiết ngay từ đầu.

Cuối ngày: Sau mỗi bài học, giáo viên giúp trẻ tiến bộ như thế nào?

Khi Khánh An hoàn thành bài viết, giáo viên có thể sửa chính tả, nhận xét cách đọc, hướng dẫn em làm lại một phép tính hoặc ghi nhận sự tiến bộ. Theo quy định đánh giá học sinh tiểu học của Việt Nam, đánh giá thường xuyên không chỉ nhằm cho điểm mà còn cung cấp thông tin phản hồi để hỗ trợ sự tiến bộ của học sinh. Vì vậy, về mặt định hướng, giáo viên Việt Nam cũng được yêu cầu quan sát quá trình chứ không chỉ nhìn vào đáp án cuối cùng.

Scotch College Adelaide mô tả việc hỗ trợ học sinh dựa trên point of growth – điểm mà mỗi trẻ em cần phát triển tiếp theo. Giáo viên chủ nhiệm phối hợp với đội ngũ Learning Strategies để hỗ trợ trẻ cần củng cố, đồng thời có chương trình mở rộng cho học sinh đang vượt chuẩn của khối lớp. Bên cạnh đọc, viết và toán, giáo viên còn quan sát khả năng hợp tác, giao tiếp, tự điều chỉnh và sự hoà đồng của trẻ. Khác biệt vì thế không đơn thuần nằm ở việc “có nhận xét” hay “có điểm số”. Điều quan trọng hơn là giáo viên có đủ dữ liệu, thời gian và nguồn lực để biến nhận xét thành hoạt động tiếp theo phù hợp với từng học sinh hay không.

Nhìn từ một ngày của học sinh lớp 1, điều gì thực sự khác biệt?

Bảng so sánh này mô tả xu hướng tổ chức, không phải ranh giới tuyệt đối. Một lớp 1 Việt Nam hoàn toàn có thể triển khai truy vấn, học ngoài trời và cá nhân hoá hiệu quả. Ngược lại, không phải mọi lớp học tại Úc đều có cơ sở vật chất hoặc chương trình phong phú như Scotch College Adelaide.

“Khác biệt không nằm ở việc trẻ mang về bao nhiêu trang bài tập mà là các bé thấy tự tin, tự lập và giao tiếp tiếng Anh tốt hơn sau một năm học tại trường” – Anh Danh phụ huynh của 3 bé học sinh đang học tiểu học tại trường Nam Úc Scotch AGS chia sẻ.

Cuối ngày, em Khánh An có thể tự hào vì lần đầu đọc trọn một đoạn văn. Em Sophie có thể hào hứng kể về cách nhóm em phân loại lá cây và phát hiện một quy luật. Cả hai đều đã học kiến thức. Nhưng qua cách ngày học được thiết kế, trẻ có thể hình thành những quan niệm khác nhau về việc học.

Một em có thể hiểu học tốt là hoàn thành chính xác điều được giao. Em còn lại có thể sớm nhận ra rằng học còn bao gồm đặt câu hỏi, thử một cách làm, lắng nghe bạn và điều chỉnh khi kết quả chưa phù hợp. Mục tiêu của giáo dục hiện đại không phải lựa chọn một trong hai, mà giúp trẻ vừa có nền tảng chắc chắn, vừa biết sử dụng nền tảng ấy một cách độc lập và có trách nhiệm.

Với phụ huynh Việt Nam tìm hiểu chương trình Úc, câu hỏi quan trọng không phải “con có học nhẹ hơn không?” mà là: “Trong một ngày ở trường, con được hướng dẫn kỹ đến đâu và được tự mình suy nghĩ đến mức nào?” Đây cũng là thước đo phù hợp khi tìm hiểu chương trình tại Nam Úc Scotch AGS. Giá trị của mối liên kết với Scotch College Adelaide không nằm ở việc sao chép nguyên một thời khoá biểu của Úc (Australia), mà ở khả năng chuyển hoá những nguyên lý cốt lõi: dạy chắc kiến thức nền, kết nối môn học, nuôi dưỡng cảm giác thuộc về, mở rộng không gian học tập và trao cho trẻ quyền chủ động phù hợp với lứa tuổi,… vào bối cảnh của học sinh Việt Nam.

Các câu hỏi thường gặp

Cùng khoảng sáu tuổi, học sinh lớp 1 tại Úc và Việt Nam có học cùng một cấp độ không?

Không hoàn toàn. Tại Scotch College Adelaide, Reception mới là năm đầu tiên của bậc tiểu học và phần lớn trẻ bắt đầu vào năm lên năm tuổi. Vì vậy, khi bước vào Year 1, các em thường đã trải qua một năm làm quen với nề nếp trường học. Trong khi đó, lớp 1 tại Việt Nam thường là năm đầu trẻ chính thức bước vào giáo dục phổ thông ở tuổi thứ sáu. Khi so sánh, phụ huynh cần tính đến khác biệt về điểm xuất phát này, thay vì chỉ nhìn vào kiến thức hoặc mức độ tự lập của trẻ. (South Australia Department for Education). Tuy nhiên, tại trường Nam Úc Scotch AGS vẫn nhận trẻ vào lớp 1 từ năm 6 tuổi như các trường công lập khác tại Việt Nam.

Học sinh tiểu học Úc có học “nhẹ” hơn học sinh Việt Nam không?

Không nên hiểu “học khác” là “học nhẹ hơn”. Trong Years 1-2, Chương trình Giáo dục Úc vẫn dành ưu tiên rõ rệt cho năng lực đọc, viết và toán học. Điểm khác biệt thường nằm ở cách tổ chức: kiến thức nền được hướng dẫn trực tiếp, sau đó được vận dụng qua thảo luận, quan sát, hoạt động thực tế hoặc nhiệm vụ liên môn. Chẳng hạn, Junior School của Scotch College Adelaide kết hợp việc hướng dẫn rõ ràng các kỹ năng nền tảng với học tập qua truy vấn để phát triển sự tò mò và tư duy phản biện.

Học sinh tiểu học tại Nam Úc Scotch AGS có trải nghiệm học tập giống học sinh tại Úc không?

Nam Úc Scotch AGS (được xem như Scotch College Adelaide tại Việt Nam) triển khai chương trình tiểu học dựa trên nền tảng giáo dục Úc, đồng thời kết hợp một số môn văn hoá, lịch sử, địa lý tiếng Việt theo yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam. Tiếng Anh và Toán được chú trọng, bên cạnh Khoa học, Công nghệ, Khoa học xã hội, Giáo dục thể chất và các hoạt động phát triển kỹ năng. Vì vậy, đây không phải là việc sao chép nguyên vẹn một ngày học tại Adelaide, mà là cách đưa định hướng giáo dục Úc vào bối cảnh ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

Học chương trình Úc tại Nam Úc Scotch AGS có khiến trẻ thiếu nền tảng tiếng Việt và văn hóa Việt Nam không?

Điều này phụ thuộc vào cách chương trình được thiết kế và triển khai. Tại Nam Úc Scotch AGS, chương trình tiểu học kết hợp nền tảng Chương trình Giáo dục Úc kèm với một số môn lịch sử, văn hoá, địa lý theo chương trình Việt Nam, hướng đến việc phát triển năng lực hội nhập nhưng vẫn duy trì ngôn ngữ và giá trị văn hóa Việt. Phụ huynh nên tìm hiểu cụ thể thời lượng tiếng Việt, nội dung văn hóa – lịch sử, các hoạt động cộng đồng và cách nhà trường phối hợp với gia đình để duy trì sự cân bằng này.

Khi tham quan Nam Úc Scotch AGS, phụ huynh nên quan sát điều gì để biết con có phù hợp?

Phụ huynh có thể quan sát cách giáo viên hướng dẫn một kỹ năng mới, mức độ học sinh được đặt câu hỏi và trình bày suy nghĩ, cách tiếng Anh được hỗ trợ trong giai đoạn đầu, cũng như việc giáo viên phản hồi khi trẻ mắc lỗi. Ngoài cơ sở vật chất, hãy hỏi Nam Úc Scotch AGS cách theo dõi tiến bộ của từng học sinh, hỗ trợ trẻ có trình độ tiếng Anh khác nhau và cân bằng giữa kiến thức nền, hoạt động khám phá, nghệ thuật, vận động và wellbeing. Một môi trường phù hợp không chỉ khiến trẻ hào hứng đến trường mà còn giúp con tiến bộ ở nhịp độ phù hợp với chính mình.